Học hỏi tông huấn

LẤP ĐẦY GIÂY PHÚT HIỆN TẠI VỚI TÌNH YÊU

LẤP ĐẦY GIÂY PHÚT HIỆN TẠI VỚI TÌNH YÊU
Một gợi ý nên thánh theo Đức cố Hồng Y F.X. Nguyễn Văn Thuận trong Tông huấn Gaudete et Exsultate

Lm. Giuse Trương Đình Hiền

Dẫn chuyện vào đề
Khi nhắc tới Mẹ thánh Têrêsa Calcutta, người ta thường gán cho mẹ biệt danh: “vị thánh của thời đại”; và khi bàn tới các hành động bác ái và nghĩa cử thánh thiện của ngài, người ta cũng thường nhắc đến hai sự kiện đáng nhớ:
– Sự kiện thứ nhất: “Vào thời điểm 1952, Mẹ Têrêsa nhìn thấy một phụ nữ đang hấp hối trên đường phố, cả thân mình bị chuột và kiến gặm nhấm tơi tả mà chẳng được ai đoái hoài tới. Mẹ đưa Chị này vào nhà thương, nhưng đã muộn không phương cứu chữa, qua sự kiện này Mẹ nhận thấy còn có nhiều người đang sắp chết trên hè phố trong cảnh cô đơn, Mẹ động lòng thương đã mở ngay một ngôi nhà: “Tấm lòng Thanh Khiết” (Nirmal Hriday) dành cho những người sắp chết. Chỉ tính nguyên 20 năm đầu nơi đây đã tiếp nhận hơn 20 ngàn người và phân nửa đã qua đời giữa tình yêu thương của tu hội Dòng Bác Ái Truyền Giáo của Mẹ săn sóc, bởi vậy nơi này còn được gọi là: “Ngôi nhà cho kẻ hấp hối” dành cho những con người được thu lượm từ khu cống rãnh hôi hám, đang hấp hối đưa về, sau khi tắm rửa, mặc áo quần và cho ăn uống, một người xúc động đã thưa với Mẹ: “Tôi đã sống như một con thú vật, nhưng nay tôi được chết chẳng khác một thiên thần”.[1]
– Sự kiện thứ hai : “Cảm phục công việc các Nữ tu Dòng Bác Ái Truyền Giáo làm, Ông Lý Gia Đồng hiệu trưởng Đại học Đài Loan đã đến phụ giúp Mẹ làm những công việc từ nấu ăn, rửa chén, cho bệnh nhân uống thuốc, đến vận chuyển thi hài người chết, chính Ông đã kể lại câu chuyện sau: Khi Quốc gia Nam Tư xẩy ra nội chiến, Mẹ Têrêsa đi tìm gặp một vị tướng chỉ huy cuộc chiến và nói: “phụ nữ cùng trẻ em trong khu chiến sự không chạy thoát ra được”. Vị tướng kia trả lời: “Nữ tu à, tôi muốn ngừng chiến nhưng đối phương không muốn, tôi cũng chẳng còn cách nào”. Mẹ Têrêsa nói: “Vậy thì tôi đành phải đi”. Thế là mẹ đi vào khu chiến sự, hai bên vừa nghe nữ tu Têrêsa đi vào khu chiến sự liền ngay lập tức ngừng bắn, sau khi Mẹ đưa phụ nữ và trẻ em ra xong, hai bên lại bắn nhau tiếp. Tin này loan truyền đến Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ông Kofi Annan hết lời ca ngợi, và cho biết việc thế này đến tôi cũng không làm được, vì trước đây tổ chức Quốc tế này đã từng mấy lần can thiệp nhưng vẫn không cách nào khiến cuộc nội chiến ở đây ngừng bắn, từ đó ta thấy sức mạnh nhân cách của Nữ tu Têrêsa có sức thuyết phục thế nào.”[2]
Nên thánh muôn nơi và muôn thuở là như thế: tìm gặp Chúa Giêsu để yêu thương và phục vụ trên những nẻo đường cuộc sống hay sẵn sàng dấn thân vì tình yêu cho dẫu phải “lội ngược dòng” hay trả giá bằng mạng sống!
Phù hợp với tính “thời sự” trong dòng chảy đức tin của Dân Chúa, chúng ta cùng chia sẻ với nhau “con đường nên Thánh” theo ánh sáng của tông huấn Gaudete et Exsultate (Tông huấn về việc nên thánh) của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, đặc biệt, theo con đường “Lấp đầy tình yêu” [3] của Đức Cố Hồng Y F.X. Nguyễn Văn Thuận mà tông huấn khai triển trong Chương I.
I. SỰ XUẤT HIỆN CỦA TÔNG HUẤN GAUDETE ET EXSULTATE TRONG BỐI CẢNH MỤC VỤ TỔNG QUÁT CỦA GIÁO HỘI.
1. Giáo Hội và những “sự kiện mục vụ chấn động”:
– Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II và sự sụp đổ của các chế độ Cộng sản:
Khi thế giới bước qua Thiên niên kỷ thứ III, ai cũng đoán già đoán non sẽ có nhiều biến cố hy hữu xảy ra đi theo những sự kiện mục vụ mang tầm mức “vĩ mô” của Giáo Hội Công Giáo, như đã từng xảy ra vào những năm cuối của thế kỷ 20, khi chủ nghĩa Cộng Sản sụp đổ ở Đông Âu, Liên Xô mà ảnh hưởng quyết định chính là nền “mục vụ liên đới và nhân bản” của triều đại Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II.[4]
– Sự từ nhiệm của Đức Giáo Hoàng Bênêđictô thứ XVI:
Ảnh hưởng rõ nét đối với thế giới thì chưa thể định hình, nhưng trong lòng Giáo Hội thì rõ ràng đã xảy ra: Việc từ nhiệm của Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI vào lúc 20 giờ thứ năm, ngày 28 tháng 2 năm 2013, một sự kiện hy hữu chỉ xảy ra trong lịch sử Giáo Hội sau 600 năm và được Giáo Hội hay ít ra có người gọi “hành vi đó là “quà tặng lớn nhất” ngài dành cho Giáo Hội.[5]
– Vị Giáo Hoàng đến từ Châu Mỹ La Tinh: 
Tiếp theo “sự kiện Giáo Hoàng thoái vị”, một sự kiện khác cũng đáng gọi là “hy hữu”, khi một Giám Mục thuộc Dòng Tên, từ vùng Châu Mỹ La Tinh (Argentina), Đức Hồng Y Jorge Mario Bergoglio được Mật Nghị Hồng Y bầu chọn làm Vị Giáo Hoàng 266, kế nhiệm Đức Bênêđictô XVI trên Ngai Toà Thánh Phêrô.[6]
Từ một đất nước Kitô giáo thuộc “thế giới thứ ba”, lại là một tu sĩ Dòng Tên, cùng với tước hiệu Giáo Hoàng Phanxicô, tên một vị “đại thánh ăn mày” của thế kỷ 12, ai cũng “nơm nớp” đợi chờ “cơn gió lạ” sẽ “ập vào căn nhà Hội Thánh”, vốn từ lâu vẫn được tiếng “trang nghiêm cổ kính”, và nếu dùng ngôn từ hơi tiêu cực một chút, thì đó là một “biệt thự luôn đóng cửa cài then”, hay “một pháo đài được phòng thủ kiên cố”![7]
2. Những Văn Kiện Huấn Quyền “tốn nhiều giấy mực”:
Và quả thật, thế giới, đặc biệt dân Kitô giáo, không phải chờ đợi lâu.
– Ngày 24 tháng 11 năm 2013: Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng (Evangelii Gaudium), văn kiện hậu Thượng Hội Đồng Giám Mục về việc tái truyền giảng Tin Mừng diễn ra tại Vaticăng trong các ngày từ mùng 7 tới 28 tháng 10 năm 2012, đã được Đức Phanxicô công bố như “một phác thảo” cho con đường mục vụ của triều đại ngài.[8] Quả thật, bằng những ngôn ngữ “mang tính mục vụ” và giàu âm sắc của hành động cụ thể, thực tế, thay vì những phạm trù, ngữ nghĩa trừu tượng của thần học, “Niềm Vui Tin Mừng” quả thật, là một “làn gió mới” thổi vào cơ thể Hội Thánh, một Hội Thánh “chấp nhận bị bầm dập thương tích” để “đi ra” thay vì “lành lặn, ổn định” ở yên trong tháp ngà vị kỷ![9]
– Nếu “Evangelii Gaudium” là một “làn gió mới” khơi dậy cuộc lên đường “Tân Phúc Âm hoá” cho toàn thể Dân Chúa, thì tiếp theo, một “luồng áp thấp nhiệt đới” đã gây không ít tranh cải, phản biện cùng với nhiều trăn trở mục vụ khắp thế giới Công Giáo (mà đỉnh điểm là vụ 4 Hồng Y gởi thư chất vấn Đức Giáo Hoàng)[10], khi Đức Phanxicô cho ra đời liền sau Thông điệp về môi trường “Laudato Sí”, tông huấn thứ hai : “Amoris Laetitia” (Niềm vui của tình yêu), mà nội dung và định hướng mục vụ bao quanh một “nan đề” của thời đại : hôn nhân và đời sống gia đình.[11]
– Tuy nhiên, hình như để “tái quân bình” cho “nhịp lướt sóng” đầy bấp bênh, chao đảo của Con Thuyền Giáo Hội trước những “sự cố tiêu cực”, nếu không nói là “gương mù tày liếp” của những vụ án “ấu dâm”, “lạm dụng tình dục” của hàng giáo sĩ ở nhiều nơi,[12] những thái độ thiếu nhất quán trong đề xuất định hướng mục vụ của một số Hội Đồng Giám Mục cùng với những “mũi dùi tấn công” càng ngày càng tinh vi xảo quyệt của các thế lực “Phản Ki-tô”[13]…, đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày khai mạc sứ vụ Thánh Phêrô (18/3/2013-18/3/2018), tông huấn thứ ba của Đức Phanxicô “Gaudete et Exsultate” (Hãy vui mừng và hoan hỷ) được ban hành, mà nội dung cốt lõi đó chính là “bàn về ơn gọi nên thánh trong thế giới hôm nay”.[14]
   Và đây chính là chuyện chúng ta cùng chia sẻ với nhau trong dịp thường huấn nầy : “bàn về ơn gọi nên thánh trong thế giới hôm nay”; hay cụ thể hơn, cô đọng hơn, chúng ta chỉ dừng lại ở một nội dung nầy: NÊN THÁNH: “LẤP ĐẦY GIÂY PHÚT HIỆN TẠI VỚI TÌNH YÊU”, một trọng tâm ý nghĩa được Đức Giáo Hoàng Phanxicô khai triển nơi Chương I của Tông huấn Gaudete et Exsultate qua chính những gợi ý của một chứng nhân đến từ Việt Nam: Đức cố Hồng y F.X. Nguyễn Văn Thuận: (Xin trích) :
“Lắm lúc, ta chỉ cần tìm cách hoàn hảo hơn để làm điều đang làm. “Nhiều lúc Chúa ban ơn soi sáng chỉ nhằm giúp ta làm những việc thông thường của đời mình với một sự hoàn thiện phi thường”. Khi Hồng y Phanxicô Xavier Nguyễn văn Thuận bị tù, ngài đã nhất định không để lãng phí thời giờ ngồi chờ ngày được trả tự do. Thay vào đó, ngài đã chọn “sống giây phút hiện tại, đong đầy tình thương vào đó”. Ngài quyết định: “Tôi sẽ nắm lấy những cơ hội đến với tôi mỗi ngày, để hoàn thành mọi hành vi bình thường một cách phi thường” (GE, số 17).
II. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT TÔNG HUẤN GAUDETE ET EXSULTATE
Trước khi đi vào “chủ đề” trên, thiết tưởng cũng nên có cái nhìn khái quát về nội dung (Bố cục) của cả tông huấn, sau đó sẽ dừng lại ở những “điểm nhấn” được triển khai trong chương I, để từ đó mở sang “câu chuyện nên thánh” có liên quan đến chứng từ của Đức Cố Hồng Y F.X. Nguyễn Văn Thuận, mà chúng ta tạm đặt cho tiêu đề: NÊN THÁNH: “LẤP ĐẦY GIÂY PHÚT HIỆN TẠI VỚI TÌNH YÊU”.
1. Bố cục tổng quát của Tông huấn:
“Văn kiện gồm 177 số, được phân phối trong năm chương:
1/ Tiếng gọi nên thánh (số 3-34).
2/ Hai kẻ thù tinh vi của sự thánh thiện (số 35-62).
3/ Dưới ánh sáng của Thầy (số 63-109).
4/ Vài đặc trưng của sự thánh thiện trong thế giới hiện nay (số 110-157).
5/ Chiến đấu, tỉnh thức, phân định (số 158-177).
Chương Một nhắc lại ơn gọi nên thánh dành cho tất cả mọi Kitô hữu (việc nên thánh không phải là đặc ân dành riêng cho một số ít người). Chương Hai tố giác hai kẻ thù tinh vi của sự thánh thiện mang danh là “ngộ giáo” và “pelagiô”. Chương Ba trình bày con đường nên thánh qua việc thực hành các mối phúc thật. Chương Bốn kể ra năm đặc trưng của sự thánh thiện, và có thể coi như một áp dụng của chương Ba vào những hoàn cảnh thời nay. Trên thực tế, hai chương Ba và Bốn dài nhất, chiếm một nửa văn kiện, và là phần quan trọng nhất. Chương Năm đề cập đến ba thái độ cần có trong việc nên thánh.”[15]
2. Cấu trúc nội dung Chương I:
a/. Vui mừng: Trọng tâm của sứ điệp:
Chương I có thể nói được là cái “nền” hay “khung sườn” để trên đó và theo đó Đức Giáo Hoàng Phanxicô giới thiệu “câu chuyện về nên thánh” trong cái nhìn “hiện sinh” và mới mẻ của ngài, mà chính tên gọi của tông huấn đã nói lên tất cả: “Vui Mừng và hân hoan”.
Tinh ý một chút, chúng ta sẽ thấy điểm nhấn “vui mừng” chính là trọng tâm trong giáo huấn và đường hướng mục vụ của Đức Thánh Cha Phanxicô được ngài xây dựng qua 3 văn kiện liên tiếp nhau: Niềm vuicủa Tin Mừng (Evangelii Gaudium), Niềm vui của tình yêu (Amoris Laetitia), Vui mừng và hân hoan(Gaudete et Exsultate).
   Nếu cần phải nối kết tất cả lại để làm nên một chủ đề tổng hợp thì chúng ta có thể chọn mệnh đề nầy:“Công cuộc Tân Phúc Âm hoá hôm nay chính là cuộc “Ra Đi” chia sẻ “Niềm Vui Tin Mừng”, mà khởi điểm của lộ trình chính là “Niềm vui của tình yêu” được kín múc từ nơi đời sống hôn nhân gia đình để làm nên những vị thánh của thời đại mang dáng đứng “vui mừng và hân hoan”.
b/. Nên thánh: Tiếng gọi được lặp lại cách thực tế:
Ý nghĩa cũng như mục tiêu của tông huấn đã được Đức Thánh Cha nêu rõ trong phần đầu: Những điều sau đây không phải là một tiểu luận về sự thánh thiện, với những định nghĩa và những phân biệt hữu ích để hiểu chủ đề quan trọng này, hoặc với những phân tích về các phương tiện thánh hoá. Mục tiêu khiêm tốn của tôi là lặp lại tiếng gọi nên thánh cách thực tế cho thời đại chúng ta, với tất cả những rủi ro, thách đố và thuận lợi. Vì Chúa đã chọn mỗi người trong chúng ta để được “nên thánh và trọn lành trước mặt Ngài trong tình yêu” (Ep 1, 4).
Và chính từ Chương I của tông huấn, Đức Thánh Cha đã “lặp lại tiếng gọi nên thánh cách thực tế cho thời đại chúng ta” qua những điểm nhấn được viết thành 7 chủ đề như sau: (Có thể đọc thêm nội dung các điểm nhấn nầy trong bài phân tích của linh mục Giuse Phan Tấn Thành: Giới thiệu tông huấn Gaudete et Exsultate)[16] :
b.1). Các thánh đang khuyến khích ta và đồng hành với ta (Các số 3-5) :
Gợi ý đầu tiên cho ơn gọi nên thánh đó chính là các thánh nhân, những vị hiển thánh trên trời vốn chỉ là những con người dưới đất mỏng dòn yếu đuối như chúng ta, nhưng đã nỗ lực “sống đẹp lòng Thiên Chúa”, đã được tôn phong hiển thánh và đang đồng hành, gọi mời chúng ta cùng tiến bước trong nỗ lực “làm chứng” giữa đời thường.
“Cuộc sống của họ có thể không phải lúc nào cũng hoàn hảo, nhưng ngay cả giữa những khi lỗi lầm và thất bại, họ vẫn tiến về phía trước và sống đẹp lòng Chúa…. Mỗi chúng ta đều có thể nói mình “được các bạn hữu của Thiên Chúa bao quanh, dẫn dắt và định hướng… Tôi không phải một mình vác lấy điều mà thật ra, tôi chẳng bao giờ có thể vác nổi một mình. Đoàn ngũ các thánh của Thiên Chúa đang ở đó để bảo vệ, đỡ nâng và đưa tôi đi”.
b.2). Những vị thánh “sát bên nhà” chúng ta (6-9) :
Ơn gọi nên thánh là ơn gọi chung của toàn dân Chúa, và việc nên thánh cũng chỉ được thực hiện trong đời sống Dân Chúa và với dân Chúa. Vì thế, sự thánh thiện không chỉ hiện hữu nơi các Vị hiển thánh hay chân phước, mà còn được biểu hiện nơi nhiều con người vô danh giữa đời thường hoặc cả những anh chị em ở bên ngoài Hội Thánh:
“Không phải chỉ riêng những vị đã được phong chân phước và hiển thánh. Chúa Thánh Thần tuôn tràn sự thánh thiện khắp dân Chúa là dân tộc thánh thiện và trung tín, (…). Chúng ta chẳng bao giờ trọn vẹn là chính mình mà lại không thuộc về một dân tộc. (…).Tôi thích chiêm ngưỡng sự thánh thiện trong cuộc sống kiên nhẫn của dân Chúa: nơi những bậc cha mẹ đang nuôi dạy con cái với tình yêu thương bao la, nơi những người nam nữ đang chăm chỉ làm việc để nuôi sống gia đình, nơi người bệnh tật, nơi các tu sĩ già cả mà lúc nào cũng cười tươi. Nơi những cảnh đời hàng ngày đang kiên trì tiến tới như thế, tôi nhìn thấy sự thánh thiện của Hội thánh chiến đấu.(…). Sự thánh thiện là vẻ mặt đẹp nhất của Hội thánh. Thế nhưng ngay cả bên ngoài Hội thánh Công giáo và cả nơi những môi trường rất khác biệt, Chúa Thánh Thần vẫn làm nổi bật lên “những dấu chỉ của sự hiện diện của Ngài, để giúp cho chính các môn đệ của Đức Kitô”.
b.3). Chúa mời gọi (10-13) :
Tiếng gọi nên thánh là chung cho mọi người, nhưng đó cũng là tiếng gọi mang tính cá vị mà Chúa dành riêng cho mỗi người theo những con đường và đặc tính riêng được Chúa trao ban. Vì thế, nên thánh không phải là chuyện “sao chép” máy móc “mẫu thánh thiện” nào đó mà là sự vận dụng chính nhân vị, bản ngã cùng với những điều kiện độc đáo riêng mình. Lịch sử Hội Thánh đã chứng minh điều đó qua những chứng từ thánh thiện oai hùng nơi những thân phận liễu yếu đào tơ vốn bị xem thường vào một giai đoạn hay trong một nền văn hoá nhất định nào đó.
“Ở đây mọi chuyện đều quan trọng. Tuy nhiên, với Tông Huấn này, tôi muốn đặc biệt nhấn mạnh đến lời mời gọi nên thánh mà Chúa đang nói thẳng với mỗi chúng ta, cũng là lời mời gọi Ngài đang đích thân nói với bạn: “Hãy nên thánh, vì Ta là thánh” (Lv 11,44; xem 1Pr 1,16).(…). Có một số chứng từ có thể hữu ích và gợi hứng cho chúng ta, nhưng không phải là để chúng ta sao chép, vì sao chép lắm khi còn có thể dẫn chúng ta đi sai con đường riêng mà Chúa có ý dành cho chúng ta. Điều quan trọng là mỗi tín hữu nhận rõ được con đường riêng của mình, rút ra được những điều tốt nhất của chính mình, những hồng ân cá nhân nhất mà Thiên Chúa đã đặt trong lòng họ (xem 1Cr 12,7), thay vì cố gắng bắt chước vô vọng một điều gì đó không dành cho họ.(…). Ngay cả trong những thời mà người ta có khuynh hướng gạt phụ nữ sang một bên, không nhìn đến, Chúa Thánh Thần vẫn làm nổi bật lên những vị thánh tỏa chiếu hào quang, tạo nên những năng động tinh thần mới mẻ và những cải cách quan trọng trong Hội thánh. Ta có thể nhắc đến Thánh Hildegard thành Bingen, Thánh Bigitta, Thánh Catarina thành Siena, Thánh Têrêsa thành Avila và Thánh Têrêxa thành Lisieux. Tôi còn muốn nói đến tất cả các phụ nữ vô danh hoặc bị quên lãng, mỗi người một cách, đã nâng đỡ và biến đổi các gia đình và cộng đồng bằng năng lực mà đời sống làm chứng của họ đem lại…”
b.4). Cho cả bạn nữa (14-18):
Có lẽ đây là “điểm nhấn quan trọng nhất” của tông huấn mang chủ đề “Nên Thánh”. Mọi người đều được gọi mời nên thánh và nên thánh bằng chính hiện thực cuộc sống đang diễn ra chứ không phải là một công việc nào đó, một không gian nào đó hay của một giới ưu tuyển nào đó…xa lạ và tách biệt khỏi cái “hic et nunc” (ở đây bây giờ). Nói cách khác, nên thánh, theo những “định nghĩa được chiết xuất từ tông huấn”, thì đó là :
– sống đời mình với tình yêu và bằng cách làm chứng trong mọi việc mình làm, ở bất cứ nơi nào mình sống.
– để ân sủng bạn đã nhận lúc lãnh bí tích Rửa Tội sinh hoa kết quả.
– để mọi thứ được mở ra cho Thiên Chúa; dù ở tình huống nào vẫn hướng về Chúa.
– tận dụng mọi phương thế Chúa ban cho Hội Thánh để lớn lên theo hướng thánh thiện.
– lớn lên bằng những cử chỉ nho nhỏ.
– tìm cách hoàn hảo hơn để làm điều đang làm.
– làm những việc thông thường của đời mình với một sự hoàn thiện phi thường.
– “LẤP ĐẦY GIÂY PHÚT HIỆN TẠI VỚI TÌNH YÊU”.
– yêu thương với tình yêu vô điều kiện của Chúa… yêu như Đức Kitô yêu thương…
“Chúng ta thường bị cám dỗ để nghĩ rằng sự thánh thiện chỉ dành cho những ai có thể rút lui khỏi công việc bình thường để dành nhiều thời gian cầu nguyện. Không phải thế. Tất cả chúng ta đều được mời gọi nên thánh bằng cách sống đời mình với tình