Views: 2
(Chúa Nhật 1 MC A 2026)
Truyền thống luân lý đạo đức cựu trào của Trung Hoa thường được cắt nghĩa là xuất phát từ hai trường phái triết lý của hai nhà hiền triết Mạnh Tử và Tuân Tử.
Đại khái, Mạnh tử cho rằng: “Nhân chi sơ tính bổn thiện… Cẩu bất giáo, tính nãi thiên”[1] (Con người khi sinh ra bản tính vốn tốt lành… nhưng nếu không được giáo dục thì bản tính thay đổi (xa rời điều thiện). Trong khi đó, Tuân Tử thì lại quả quyết: “Nhân chi tính ác, kỳ thiện giả ngụy dã” (Bản tính con người vốn ác, cái thiện là do học tập và rèn luyện mà có).
Xem ra, dù không chỉ ra được nguyên nhân sâu xa và gốc rễ của cái thiện và cái ác của con người, tuy nhiên, cả hai cách nhìn về con người cũng như phương thế lựa chọn để huấn luyện nhân cách, đạo đức đều rất nhân bản và gần gũi với giáo huấn mặc khải; nhất là khi cả hai đều chú trọng tới khía cạnh giáo dục, tôi luyện…, một chiều kích, có thể nói được, liên quan đến cuộc “chiến đấu thiêng liêng” của mỗi người Kitô hữu chúng ta trong Mùa Chay thánh này.
Thật vậy, sứ điệp Lời Chúa của Chúa nhật đầu Mùa Chay đã nhắc lại cho ta rằng: “ngay từ thuở tạo dựng con người đầu tiên” (nhân chi sơ) đã có một “trục trặc” xảy ra mà kẻ “chủ mưu” lại là Satan, khiến cái thân phận vốn đẹp đẽ tinh khôi của con người phải rơi vào cảnh “tính nãi thiện” mang tên gọi xấu hoắc đó chính là “tội”, hay ngôn ngữ ám dụ của sách Sáng thế gọi là “ăn trái cấm” như trình thuật của Bài đọc 1 hôm nay: Người nữ thấy trái cây đẹp mắt, ngon lành và thèm ăn để nên thông minh. Bà hái trái cây ăn, rồi lại cho chồng, người chồng cũng ăn. Mắt họ liền mở ra và họ nhận biết mình trần truồng…
Câu chuyện “tội nguyên tổ” hay “Ađam-Eva ăn trái cấm” của trình thuật Sáng Thế hôm nào vẫn mãi còn lặp đi lặp lại trong lịch sử và xuyên qua thân phận của mỗi người chúng ta. Vâng con người muôn nơi muôn thuở vẫn “nhân danh tự do cá nhân” để thay vì đi theo ý định của Thiên Chúa, lề luật của Thiên Chúa, chương trình của Thiên Chúa… lại cắm đầu cắm cổ lựa chọn “những trái cấm tầm thường” của cái tôi, của tham dục, của kiêu căng, của những lời dụ khị đường mật của ma quỷ… Và hậu quả “tất yếu” của lựa chọn “nói không với Thiên Chúa” đó chí là sự “trần truồng” đầy xấu hổ của phận người đầy vết hằn tội nhơ: ghen ghét, hận thù, tham lam, dâm dục, ích kỷ, kiêu căng…; và cũng từ đó, như thánh Phaolô xác quyết qua Thư gởi giáo đoàn Rôma: “… do một người mà tội lỗi đã nhập vào thế gian, và do tội lỗi mà có sự chết, và thế là sự chết đã truyền tới mọi người, vì lẽ rằng mọi người đã phạm tội.…”.
Kể từ sau “sự cố ăn trái cấm”, tưởng đâu mọi sự “đã hết thuốc chữa”, và Satan, tên cám dỗ tinh quái, chính là kẻ thắng cuộc… Nhưng không phải vậy! Thiên Chúa đã “âm thầm chuẩn bị” cả một chương trình phục hồi sự thánh thiện, cứu độ tội nhân, “ban ân sủng xóa tội”, đánh bại ma quỷ… mà người cầm chịch và thực thi chính là Đức Giêsu Kitô, như lời tuyên tín chắc nịch của một “tông đồ trở lại” đó chính là Thánh Phaolô: “Thật vậy, nếu vì một người duy nhất đã sa ngã, mà muôn người phải chết, thì ân sủng của Thiên Chúa ban nhờ một người duy nhất là Đức Giêsu Kitô, còn dồi dào hơn biết mấy cho muôn người” (Thư Rôma trong bài đọc 2).
Vâng, Mùa Chay của người Kitô hữu chính là thời khắc để lên đường tìm lại “ân sủng bị đánh mất”, để “tôi luyện xác hồn” bằng cách “Học biết Đức Kitô và dõi theo gương người” (Lời Kinh Tổng nguyện); cụ thể, đó chính là học biết cách Chúa Giêsu chiến đấu và chiến thắng trước những cám dỗ của ma quỷ như Tin Mừng Matthêô đã trình thuật hôm nay: Đức Kitô đã không chọn một “chiến lược” kinh tế, quân sự tối ưu, hay những loại “khí tài khoa học tiên tiến”…, mà giản đơn, Ngài chỉ một “vũ khí tinh thần” duy nhất: Lời Chúa, qua ba lần đối đáp với tên cám dỗ!
– “Đã có lời chép rằng”: Người ta sống không chỉ nhờ cơm bánh…
– “Đã có lời chép rằng”: Ngươi chớ thử thách Thiên Chúa…
– “Đã có lời chép rằng”: Ngươi phải bái lạy Đức Chúa là Thiên Chúa của ngươi…
Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trong Sứ điệp Mùa Chay 2026 cũng nhấn mạnh đặc biệt đến yếu tố “Lời Chúa” này: Tuy nhiên, để việc ăn chay giữ được chân lý Tin Mừng và xa lánh cơn cám dỗ làm cho lòng mình trở nên kiêu ngạo, nó phải luôn được sống trong đức tin và khiêm nhường. Việc ăn chay đòi hỏi phải luôn bén rễ trong sự hiệp thông với Chúa, bởi vì “không ai thực sự ăn chay nếu người đó không biết nuôi dưỡng mình bằng Lời Chúa”.
Vâng, cuộc chiến sinh tử của Đức Kitô để giải thoát con người và Ngài cũng muốn con người cùng tham dự cuộc chiến của chính Ngài đó chính là tiếng “vâng trước Lời Chúa”. Đó chính là tiếng “vâng” để lựa chọn nói không với ma quỷ và nói có với Thiên Chúa”; tiếng “vâng đầu tiên” khi vừa chập chững vào đời: “nầy con xin đến để thực thi ý Chúa…” hay tiếng “vâng nhức nhối” với nước mắt và mồ hôi máu trong vườn Cây Dầu: “xin vâng ý Cha đừng theo ý Con”, cho đến tiếng “vâng cuối cùng”: “con xin phó mọi sự trong tay Cha”. Và sau cuộc “vượt Qua” với những tiếng “Vâng” trọn hảo đó, Ngài đã đem về chiến thắng lẫy lừng cho Thiên Chúa và cho toàn thể nhân loại mà khúc dạo đầu của bài Thánh thi Phụng vụ giờ Kinh Sáng Mùa Chay phần nào đã nói lên:
Lạy Đức Kitô Mặt Trời công chính
Chúa thật là ngày mới đã lên ngôi !
Ngài phá tan đêm tối phủ lòng người
Cho đức hạnh lại chói ngời kiều diễm…
Hơn lúc nào hết, khắp nơi mọi thời, người Kitô hữu đang cùng nhau chiến đấu với ba thù: thế gian, xác thịt, ma quỷ. Noi gương Đức Kitô “vào sa mạc ăn chay”, hay cùng “leo núi” với Ngài lên đỉnh Tabo để “biến hình”, chúng ta chỉ có một lựa chọn tối hảo để chiến đấu và chiến thắng: Hiệp hành sống Lời Chúa để hoán cải và cải thiện các mối tương quan như ĐGH Lêô XIV đã lưu ý trong Sứ điệp Mùa Chay 2026: Tương tự như vậy, các giáo xứ, gia đình, hội đoàn và cộng đoàn tu trì được mời gọi bước đi chung trong Mùa Chay, để việc lắng nghe Lời Chúa – cũng như tiếng kêu của người nghèo và của trái đất – trở thành hình thái của đời sống chung, còn việc ăn chay nâng đỡ một sự sám hối thực sự. Trong viễn tượng này, sự hoán cải liên quan không chỉ đến lương tâm của từng cá nhân mà còn đến phong cách của các mối tương quan, chất lượng của cuộc đối thoại, khả năng để cho thực tại chất vấn mình và nhận ra điều gì thực sự định hướng lòng ham muốn, cả trong các cộng đoàn Giáo Hội cũng như trong một nhân loại đang khao khát công lý và hòa giải.
Mặc cho thế giới đầy dẫy những thứ “bánh mì rẻ tiền”, hay những “cám dỗ hấp dẫn mang sắc màu loè loẹt của sự giàu có thế gian”, người Kitô hữu chúng ta lựa chọn con đường “hiệp hành” với một “Đức Kitô đang sống” (Christus Vivit), một Đức Kitô đang trao ban Lời và Thánh Thể để chúng ta được sống phong phú và chiến thắng. Vì thế lời cầu khẩn của chúng ta hôm nay sẽ là lời nguyện Hiệp lễ: “Xin dạy chúng con biết khao khát tìm kiếm Đức Kitô là bánh trường sinh đích thực, và biết lấy Lời Chúa làm lương thực hằng ngày”. Amen.
LM. Giuse Trương Đình Hiền
[1] 3 câu đầy đủ trong sách “Tam Tự Kinh”: Nhân chi sơ, tính bổn thiện. Tính tương cận, tập tương viễn. Cẩu bất giáo, tính nãi thiên.