Views: 1
(CHÚA BA NGÔI 2026)
Đã có một thời, có một “bộ phận không nhỏ” người Việt Nam ta mang cái tâm thức “xem Trời bằng vung” và thường tự vỗ ngực xưng mình là đồ đệ của chủ nghĩa duy vật vô thần mà câu ca dao mang tính thời sự sau đây là một minh họa:
Ông Trời dẹp lại một bên
Để cho Nông hội đứng lên làm trời.
Thế nhưng, trong truyền thống văn hóa dân tộc tự ngàn xưa, cha ông ta, các thế hệ tiền nhân, luôn tin và thể hiện niềm tin vào một “Đấng Tối Cao, một “Ông Trời” toàn năng cao cả, như được phản ảnh qua các câu ca dao, tục ngữ:
“Con chim nó hót trên cành,
Nếu Trời không có, có mình làm sao?
Con chim nó hót trên cao,
Nếu Trời không có, làm sao có mình?
Hoặc “Trời” là Đấng thưởng phạt công minh:
“Ở hiền thì lại gặp lành,
Những người nhân đức Trời dành phước cho.
“Ở xởi lởi Trời cởi ra cho,
Ở so đo Trời co ro lại…
Vào thế kỷ 17, khi vừa tiếp xúc với nền văn hóa Việt Nam tại Đàng Trong, thừa sai Cristoforo Borri đã từng nhận xét cách chí lý: “Tóm lại, người ta có thể dạy cho dân chúng ở đây những mầu nhiệm chính của Cơ Đốc giáo, vì họ thờ phượng duy nhất một đấng linh thiêng như ta đã thấy, và coi những bậc thánh khác ở hàng thấp hơn, họ tin vào sự bất tử của linh hồn, những hình phạt đời đời với kẻ ác, vinh quang dành cho người đức hạnh, họ có nhiều đền đài, tế lễ, đám rước nên lúc cần cải đạo, họ cũng dễ dàng thu nhận hiểu biết về tín ngưỡng đúng đắn”[1].
Và một trong các “mầu nhiệm chính trong đạo” mà các ngài đã dạy cho cha ông chúng ta thuở Tin mừng vừa hội nhập vào một vùng đất mà văn hóa “kính Thiên” đã mặc nhiên trở thành nền tảng, đó chính là “Ông Trời là ai”, “Trời là Đấng nào”, như cách cắt nghĩa của thừa sai Alexandre de Rhodes trong cuốn sách giáo lý Quốc ngữ đầu tiên, “Phép Giảng Tám Ngày”, xuất bản tại Rôma năm 1651:
“Vì chưng trong chữ Ngô có chữ “THIÊN” là Trời, giải thì có hai chữ: một là chữ “NHẤT”, hai là chữ “ĐẠI”, nghĩa là “MỘT CẢ”. Song le ai là “MỘT CẢ”, ắt là Đức Chúa Trời sinh ra trời đất muôn vật (…)… Vì chưng đất chẳng sống chẳng biết điều gì. Vì vậy ta chẳng nên lạy đất. Ta nên lạy một Chúa Trời đất, là Chúa thật hóa ra trời đất mà chớ…”[2].
Đừng quên rằng: “Đức Chúa Trời” của người Kitô hữu lại không mang “dáng đứng độc thần” là “Đức Chúa Gia-vê” của Do thái giáo hay “Đức Allah” của Hồi giáo mà là một “Thiên Chúa Tam Vị Nhất Thể”, Thiên Chúa Ba Ngôi: Cha, Con, Thánh Thần.
Vâng, chân lý “Một Thiên Chúa Ba Ngôi vị Cha, Con và Thánh Thần” chính là một mầu nhiệm trung tâm và cao trọng nhất của Kitô giáo như khẳng định của Sách GLHTCG: “Mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi là mầu nhiệm trung tâm của đức tin và đời sống Kitô hữu… Đây là chân lý căn bản nhất và chủ yếu nhất trong “phẩm trật các chân lý” đức tin” (GLHTCG, số 234).
Tuy nhiên, chúng ta đừng quên: cho đến mãi hôm nay, “tờ lý lịch của Thiên Chúa” vẫn còn “dang dở” để con người lần mò tiếp cận trong “băn khoăn thao thức tới khi nào được an nghỉ trong Chúa” (St. Augustinô). Giờ đây, chúng ta thử chiêm ngưỡng lại dung mạo của Thiên Chúa Ba Ngôi được chuyển tải qua sứ điệp Lời Chúa vừa được công bố.
Trước hết, sách Xuất Hành trong Bài đọc 1 đã vén mở cho chúng ta dung mạo của một Thiên Chúa đầy lòng thương xót và luôn đồng hành với con người: Chúa đi qua trước mặt ông (Môsê) và hô: “Đức Chúa! Đức Chúa! Thiên Chúa thương xót và từ nhân, bao dung, đầy nhân nghĩa và tín thành”.
Chân dung của “Vị Thiên Chúa đầy lòng thương xót” được mạc khải nơi chân trời Cựu ước đã được chính Đức Kitô, Vị Thiên Chúa nhập thể làm người mạc khải cách trọn hảo và làm cho hiện thực nơi chính bản thân Ngài, Con Thiên Chúa, như Tin mừng Gioan xác quyết: “Thiên Chúa đã yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một Người để tất cả những ai tin ở Con của Người, thì không phải hư mất, nhưng được sống đời đời, vì Thiên Chúa không sai Con của Người giáng trần để luận phạt thế gian, nhưng để thế gian nhờ Con của Người mà được cứu độ.”.
Quả thật, với sự “mạc khải tối hậu” của Đức Kitô, Thiên Chúa không còn là “Đấng Thánh tuyệt đối” ngự trên các tầng mây mà là Người Cha yêu thương đang hiện diện cách hiện thực và sống động qua chính Người Con nhập thể và qua Thần lực Thánh Thần mà Người Con trao ban khi từ cõi chết sống lại! Và như thế, khi cử hành lễ Chúa Ba Ngôi, chúng ta một lần nữa tuyên xưng vào mầu nhiệm cao cả và trung tâm của đức tin Kitô giáo; và không chỉ dừng lại ở lời tuyên xưng suông, chúng ta sống mầu nhiệm Ba Ngôi cách sinh động và cụ thể theo những lời nhắn gởi của Thánh Phaolô trong Bài đọc 2, những giáo huấn chưa bao giờ lỗi thời: “anh em hãy vui lên, hãy nên trọn lành, hãy khuyến khích nhau, hãy đồng tâm nhất trí, và hoà thuận với nhau, thì Thiên Chúa, nguồn sự bình an và tình yêu, sẽ ở với anh em.”.
Vâng, niềm tin đích thực vào một Thiên Chúa duy nhất trong Ba Ngôi luôn mang đến niềm vui, sự thánh thiện, năng lượng hiệp nhất và bình yên… Tình yêu và sự hiệp thông Ba Ngôi chính là mối giây liên kết gia đình nhân loại, anh em trong đại gia đình Hội Thánh và tất cả những ai mang danh Kitô hữu.
Để sống mối tương quan sống động với Thiên Chúa Ba Ngôi không gì bằng thực hiện cuộc đối thoại nguyện cầu theo mẫu gương của Môsê năm nào trên núi Sinai: “Xin Ngài đi với chúng con… Xin Ngài tha thứ những lỗi lầm và tội lỗi chúng con…”. Chính thái độ cầu nguyện này đã dạy chúng ta rằng: tin vào một Chúa Ba Ngôi có nghĩa là tin vào một Đấng đang đồng hành với chúng ta trên mọi nẻo đường cuộc sống; tin vào một Đấng có thể cảm thông sự yếu hèn của phận người để khoan dung tha thứ; tin vào một Đấng sẵn sàng biết chia sẻ và cho đi, sẵn sàng trở nên nghèo hèn và yếu đuối, sẵn sàng bị đóng đinh để chết vì yêu thương. Tin vào Thiên Chúa Ba Ngôi đó chính là tin một Thiên Chúa “không nỡ bẻ gãy cây lau bị dập”, một Thiên Chúa quan phòng chăm sóc từng con chim sẻ trên cây, từng cây huệ ngoài đồng…
Nói cách khác, sống mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi chính là biết trân trọng từng phút giây được hiện hữu trong sự quan phòng ki diệu của Chúa Cha, trong hồng ân cứu độ do Chúa Con chịu chết và sống lại và trong ánh sáng Thần linh của Thiên Chúa Ngôi Ba đang ngập tràn trong Hội Thánh như cách cảm nhận của nhà thơ Trăng Thập Tự trong bài thơ mang tên “Một chút gì rất Chúa”:
Một chút gì rất Chúa
Âm thầm mà tinh khôi
Như là chất men lạ
Dậy cả khối bột đời.
Vâng, sống mầu nhiệm Một Chúa Ba Ngôi đâu cần để chúng ta ngồi đó mà dài hơi lý giải thần học; chỉ cần biết mở lòng cảm nhận và tin tưởng Chúa Ba Ngôi đang hiện diện, dù chỉ “Một chút thôi”!
Trương Đình Hiền
[1] CRISTOFORO BORRI, Xứ Đàng Trong, Thanh Thư dịch, Nxb Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh 2019, tr. 233.
[2] ALEXANDRE DE RHODES, Phép giảng tám ngày, Nxb Hồng Đức 2020, tr. 13-16.